SUY TÖ THAÀN HOÏC CUÛA LINH MUÏC GIUSE THAÂN VAÊN TÖÔØNG

 

 

THAÀN HOÏC VEÀ “NGAØY CUÛA CHUÙA”

 

“Ngaøy cuûa Chuùa” trong Taân Öôùc laø moät cuïm töø ñeå chæ ngaøy maø caùc tín höõu hoäi hoïp. Lôøi naøy trong Toâng ñoà Coâng vuï (Act. 2,46-47) laøm cho ta nghó ñeán söï hoäi hoïp moãi ngaøy cuûa caùc tín höõu luùc ban ñaàu Giaùo Hoäi. Nhöng raát choùng, söï hoäi hoïp naøy ñöôïc theå hieän moät tuaàn moät laàn maø thoâi. Theo thaùnh Phaoloâ (1Cor. 16,1-2) vaø thaùnh Luca (Act. 20,7-12) thì caùc tín höõu hoäi hoïp ngaøy thöù nhaát trong tuaàn laø ngaøy Chuùa soáng laïi. Caùc taùc giaû Phuùc AÂm nhaát laõm ñaõ noùi ñeán vieäc Chuùa Gieâsu Kitoâ soáng laïi, hieän ra vôùi caùc moân ñeä ôû ngaøy thöù nhaát trong tuaàn (Mc 16,1; Mt 28,1; Lc 24,1).

I. Nhö vaäy, ngaøy maø taäp theå tín höõu ñöôïc qui tuï laïi vì kyù öùc ngaøy Chuùa soáng laïi, trong Taân Öôùc, ñöôïc goïi laø “ngaøy cuûa Chuùa”. Ngaøy aáy, caùc tín höõu coi troïng hôn caùc ngaøy khaùc trong tuaàn vì noù phaân chia Kitoâ giaùo ra khoûi Do Thaùi giaùo. Ngöôøi Do Thaùi coi troïng ngaøy thöù baûy laø ngaøy Giaveâ hoaøn thaønh söï saùng taïo vuõ truï vaø loaøi ngöôøi. Traùi laïi, ngöôøi Kitoâ giaùo coi ngaøy Chuùa nhaät trong tuaàn laø ngaøy Chuùa Gieâsu soáng laïi. Ngaøy naøy, Thieân Chuùa hoaøn taát coâng cuoäc taùi taïo cuûa mình trong vieäc Ñöùc Kitoâ ñaõ soáng laïi. Trong ngaøy aáy, vuõ truï vaø loaøi ngöôøi sa ngaõ vaø phaûi cheát ñaõ ñöôïc ñoåi môùi ñeå ñaït ñeán cöùu caùnh maø Thieân Chuùa ñaõ aán ñònh cho hoï laø ñöôïc soáng laïi trong vinh quang.

Neáu hieåu “ngaøy cuûa Chuùa” theo yù nghóa naøy, ta coù theå quaû quyeát raèng: “Ngaøy cuûa Chuùa”, hay ngaøy Chuùa nhaät, traùch vuï cuûa ngöôøi Kitoâ höõu laø tham döï pheùp Thaùnh Theå hay khoâng?

Ñeå naém vöõng caâu traû lôøi, ta phaûi hieåu pheùp Thaùnh Theå thieát yeáu laø gì ñaõ. Khi laäp pheùp Thaùnh Theå, Chuùa Gieâsu muoán thoâng ban baûn tính Ngöôøi cho ta, vaø cho ta trôû neân moät vôùi Ngöôøi. Ñoù laø muïc ñích maø Chuùa Cha muoán cho loaøi ngöôøi ñaït ñeán trong ñôøi soáng traàn gian cuûa mình. Ñoù cuõng laø muïc ñích cuûa Chuùa Gieâsu trong khi laäp pheùp Thaùnh Theå. Thaùnh Phaoloâ quaû quyeát: “Vì chuùng ta ñeàu aên vaøo moät taám baùnh, taám baùnh aáy laø Mình Chuùa, moïi ngöôøi ñeàu laøm neân moät thaân theå” (1Cor. 10,17). Vaø thaùnh Gioan, trong baûn vaên veà pheùp Thaùnh Theå, ñaõ ghi lôøi Chuùa phaùn: “Ai aên Ta, seõ soáng trong Ta” (Ga 6,57).

Noùi toùm laïi, khi laäp pheùp Thaùnh Theå, Chuùa Gieâsu ñaõ duøng bí tích naøy ñeå nhaéc laïi cho ta bieát:

- Chuùa Cha ñaõ ban cho loaøi ngöôøi chính Con cuûa Ngöôøi laø Ñöùc Gieâsu Kitoâ.

- Ñöùc Gieâsu Kitoâ ñaõ töï ban cho loaøi ngöôøi chính baûn thaân mình, khoâng nhöõng ñôøi soáng, maø caû maùu thòt mình ñeå neân cuûa aên tröôøng sinh cho hoï, nhôø ñoù hoï coù phöông tieän ñeå trôû neân con Thieân Chuùa vaø coù daáu aán mình laø con Thieân Chuùa.

- Ñeå hoaøn thaønh chöông trình naøy vöøa laø yù muoán cuûa Chuùa Cha vaø cuûa Chuùa Con. Chuùa Thaùnh Thaàn ñaõ ñöôïc sai ñeán giöõa loaøi ngöôøi ñeå laøm cho hoï trôû neân con Thieân Chuùa (Gal 4,6).

II. Nhö treân, trong “ngaøy cuûa Chuùa” maø ngaøy nay chuùng ta goïi laø Chuùa nhaät, vieäc cöû haønh pheùp Thaùnh Theå xem ra laø moät vieäc thieát yeáu, vaø neáu Giaùo Hoäi buoäc caùc tín höõu ñi döï leã ngaøy Chuùa nhaät thì cuõng laø moät ñieàu hôïp lyù.

Ta phaûi naém vöõng söï duy nhaát cuûa pheùp Thaùnh Theå. Bí tích naøy ñöôïc nhaän bieát luùc ban ñaàu nhö moät nghi leã Chuùa Gieâsu ñaõ laøm trong tieäc ly. Nhöng nghi leã aáy khoâng taùch bieät vôùi maàu nhieäm maø Chuùa ñaõ muoán löu nieäm khi thaønh laäp nghi leã aáy. Vieäc cöû haønh luoân vaãn laø moâ thöùc cuûa pheùp Thaùnh Theå. Vì lyù do naøy, ngöôøi tín höõu khoâng coù theå taùch rôøi vieäc cöû haønh vôùi maàu nhieäm ñöôïc. Noùi caùch khaùc, ta khoâng coù theå coi pheùp Thaùnh Theå nhö coù tröôùc trong yù muoán, roài sau môùi coù cöû haønh.

Nhöng ngaøy nay, coù nhöõng nhaø thaàn hoïc nghó raèng: nghi leã laø yeáu toá beân ngoaøi nhö aùo quaàn nôi moät ngöôøi, coøn maàu nhieäm môùi laø chính, vaø vì theá coù theå taùch rôøi vôùi nghi leã cöû haønh.

Laäp luaän naøy xem ra khoâng phuø hôïp vôùi sinh hoaït cuûa Giaùo Hoäi trong nhieàu theá kyû luùc ban ñaàu. Theo Coâng Ñoàng Elvira, ôû theá kyû thöù IV thì ngöôøi Kitoâ höõu naøo khoâng tham döï leã Misa trong ba Chuùa nhaät lieân tieáp thì phaûi taïm thôøi bò vaï tuyeät thoâng. Sau ñoù, töø theá kyû thöù V ñeán theá kyø XIII, trong luaät leä cuûa Giaùo Hoäi coøn ñi ñeán nhöõng boù buoäc thaät nghieâm nhaët nhö ñeå thoûa maõn luaät leä thì ngöôøi tín höõu phaûi döï leã ôû nhaø thôø hoï ñaïo mình ñang ôû chöù khoâng ñöôïc döï leã trong caùc hoï ñaïo khaùc (P. De Cleck: Differents aspects de l'institution dominicale, dans “Maison Dieu” 124 (1975).

Chaéc raèng boù buoäc cuûa leà luaät khoâng taïo neân söï thaät, nhöng leà luaät giaûi thích söï thaät, vaø chæ coù giaûi thích sau khi coù söï thaät. Noùi caùch khaùc, ngöôøi tín höõu coù theå khoâng döï leã caùc ngaøy khaùc, nhöng buoäc phaûi xem leã ngaøy Chuùa nhaät.

Daãu sao, vôùi thôøi gian, vieäc cöû haønh leã Misa trong Giaùo Hoäi coù theâm neám nhieàu nghi leã vaø boù buoäc chaúng quan heä gì ñeán vieäc giuùp cho tín höõu hieåu bieát maàu nhieäm Chuùa Gieâsu cheát vaø soáng laïi cho loaøi ngöôøi ñöôïc soáng ñôøi ñôøi. Caùc baøi ñoïc vaø caùc coâng thöùc ñoïc baèng tieáng Latinh, caùc tín höõu tham döï chaúng hieåu bieát gì, haøng tö teá cöû haønh nhieàu laàn moät caùch taéc traùch, nhö ngöôøi coâng chöùc laøm phaän söï mình moät caùch maùy moùc. Vieäc naøy gaây böïc boäi cho caùc ngöôøi tín höõu coù yù thöùc veà ñôøi soáng ñöùc tin cuûa mình. Aáy laø chöa noùi ñeán nhöõng saùng kieán caù nhaân cuûa haøng giaùo só veà giaù leã cho ngöôøi cheát coù baäc moät, hai... treo maáy côø ñen trong nhaø thôø, thaép maáy caây neán treân baøn thôø, coù haùt hay khoâng... trong caùc doøng tu coù nhieàu linh muïc, khoâng coù giaùo daân tham döï, vieäc cöû haønh thaùnh leã xem ra chæ vì boång leã....

Caùc nhaø thaàn hoïc chaúng bao giôø coi nheï vieäc Giaùo Hoäi buoäc cöû haønh pheùp Thaùnh Theå trong ngaøy Chuùa nhaät laø “ngaøy cuûa Chuùa” trong Taân Öôùc. Nhöng coù nhaø thaàn hoïc nhö Y. Congar thaáy xu höôùng “phoù tö teá” (Clericalisme) coi vieäc cöû haønh leã Misa laø thuoäc quyeàn haøng giaùo só “trong luùc thaàn hoïc veà Giaùo Hoäi quan taâm ñeán vai troø cuûa giaùo daân hôn” ñaõ gaây söùt meû cho boù buoäc treân trong löông taâm daân Chuùa.

Söï söùt meû naøy ñaõ ñöa ñeán giaûi thích thaàn hoïc cuûa C. Rahner nhö sau: Ngaøy cuûa Chuùa vaø pheùp Thaùnh Theå ñeàu laø phöông tieän ñeå ñaït ñeán ôn cöùu ñoä laø laøm cho loaøi ngöôøi trôû neân con caùi Thieân Chuùa. Ngaøy cuûa Chuùa hay ngaøy Chuùa nhaät vôùi Kitoâ höõu laø ngaøy Chuùa Gieâsu cheát ñaõ phuïc sinh, ngaøy aáy nhaéc loaøi ngöôøi ñeán ôn taùi sinh cuûa Thieân Chuùa ñeå ta nhôù ñeán maø thaùnh hoùa baûn thaân, vieäc thaùnh hoùa naøy goàm haõm mình, boá thí, caàu nguyeän... vaø nhieàu vieäc laønh khaùc chöù khoâng phaûi chæ coù vieäc tham döï pheùp Thaùnh Theå. Coøn pheùp Thaùnh Theå thì cuõng laø daáu chæ veà söï cheát vaø söï soáng laïi cuûa Chuùa Gieâsu ñeå cöùu chuoäc ta. Pheùp Thaùnh Theå cuõng nhö ngaøy Chuùa nhaät ñeàu laø daáu chæ veà maàu nhieäm cöùu ñoä, maø ñaõ laø “daáu chæ” thì khoâng phaûi laø ñieàu thieát yeáu ñeå ñöôïc ôn cöùu ñoä. Noùi nhö theá khoâng phaûi laø phuû nhaän vieäc chòu pheùp Thaùnh Theå vaø vieäc thaùnh hoùa ngaøy Chuùa nhaät giuùp ngöôøi Kitoâ höõu ñaït tôùi ñôøi soáng sieâu nhieân hoaøn haûo.

Trong lyù thuyeát cuûa oâng C. Rahner, xem ra phaân tích veà pheùp Thaùnh Theå nhö phöông tieän ñeå coù ôn cöùu ñoä khoâng coù caùi nhìn toaøn dieän maø coøn laø nguyeân lyù maø Chuùa Cha ñaõ tieàn ñònh laø con caùi Thieân Chuùa trong Ñöùc Kitoâ (Eph. 1,3...). Ñeå coù caùi nhìn toaøn dieän treân, caàn phaûi coi pheùp Thaùnh Theå khoâng nhöõng trong töông quan vôùi ñôøi soáng cuûa caùc Kitoâ höõu, maø coøn trong töông quan vôùi hoaït ñoäng cöùu ñoä cuûa Chuùa Gieâsu, thieáu hoaït ñoäng aáy thì khoâng coù ñôøi soáng Kitoâ höõu ñích thöïc ñöôïc. Noùi toùm laïi, pheùp Thaùnh Theå phaûi coi nhö trung taâm cuûa “ngaøy cuûa Chuùa” maø ngaøy nay goïi laø ngaøy Chuùa nhaät. Ta chæ nhìn thaáy ñieàu naøy khi ta nhaän ra quan heä cuûa pheùp Thaùnh Theå vôùi maàu nhieäm cöùu ñoä, nhöng khoâng nhìn nhö Rahner, chæ ôû ñích ñieåm, maø coøn ôû khôûi ñieåm nhö Coâng Ñoàng Vatican II ñaõ coù.

III. Vì nhöõng theâm bôùt trong vieäc cöû haønh pheùp Thaùnh Theå ñem ñeán trong caùc theá kyû tröôùc ñaây töø caùc tö teá neâu ñaõ xuaát hieän nhöõng quan nieäm thaàn hoïc phaân bieät cöû haønh phuïng vuï vaø maàu nhieäm cöùu ñoä noùi treân. Vatican II ñaõ coù moät chuû tröông dung hoøa vôùi caùi nhìn ngaøy nay veà “ngaøy cuûa Chuùa vaø pheùp Thaùnh Theå” (Recherches actuelles sur le dimanche: Maison Dieu 124 (1975), 55-72). Löôïc toùm chuû tröông aáy nhö sau:

- Ngaøy Chuùa nhaät (hay ngaøy cuûa Chuùa) khoâng thaùnh bôûi töï noù nhöng phaûi ñöôïc thaùnh hoùa bôûi maàu nhieäm Vöôït qua.

- Phaûi nhìn ngaøy aáy ôû ñôøi soáng cuûa ngöôøi Kitoâ höõu coù muïc ñích gì, chöù khoâng ôû nhöõng xaùc ñònh luaät leä beà ngoaøi cuûa ngaøy aáy.

- Coi vieäc nghæ laøm vieäc naëng nhoïc khoâng phaûi laø yeáu toá caáu taïo nhöng chæ laø moät hieäu quaû maø thoâi.

Cuõng phaûi theâm raèng Vatican II khi noù veà “ngaøy cuûa Chuùa” (hay Chuùa nhaät) nhö vaäy, Coâng Ñoàng chæ nhaèm thích nghi vaø cuûng coá ñôøi soáng ngöôøi Kitoâ höõu trong ngaøy aáy maø thoâi. Coâng Ñoàng coù thaønh coâng hay khoâng?

Thaät khoù maø traû lôøi, vì hieäu quaû ôû ñaây khoâng chæ ño ôû hôn thua beân ngoaøi. Neáu nhìn ôû hôn thua beân ngoaøi laø vieäc caùc Kitoâ höõu coù ñeán nhaø thôø ñoâng hôn tröôùc khoâng thì ôû Aâu chaâu xem ra tieâu cöïc. Nhöng ñoù laø beân ngoaøi, sau Coâng Ñoàng, coù moät ñieàu xem ra khoâng tieâu cöïc, ñoù laø vieäc quan taâm ñeán tìm hieåu “ngaøy cuûa Chuùa” khoâng nhöõng ôû caùc caù nhaân, maø coøn ôû caùc taäp theå maø tröôùc ñaây khoâng coù nhö Thöôïng Hoäi Ñoàng Giaùm Muïc Ñöùc, Thuî Só, Canada...

Chaéc raèng, trong ñôøi soáng cuûa Giaùo Hoäi ôû Aâu chaâu ñang coù moät khuûng hoaûng. Khuûng hoaûng naøy coù tính phoå quaùt, nhöng nhìn thaáy roõ hôn trong vieäc soáng “ngaøy cuûa Chuùa”. Nhöng nhö chuùng ta ñaõ trình baøy ôû treân, trong ngaøy cuûa Chuùa, ngöôøi Kitoâ höõu khoâng thieáu ñöôïc vieäc tham döï pheùp Thaùnh Theå.

Ngaøy cuûa Chuùa, vôùi Kitoâ höõu, laø ngaøy Chuùa qui tuï ñeå nhôù laïi kyù öùc ngaøy Chuùa soáng laïi. Chaúng bao giôø Giaùo Hoäi coi nheï ngaøy aáy, ñoù laø ngaøy phaân chia Kitoâ giaùo ra khoûi Do Thaùi giaùo. Ngöôøi Do Thaùi coi ngaøy thöù baûy laø ngaøy Giaveâ hoaøn thaønh söï saùng taïo vuõ truï vaø loaøi ngöôøi. Traùi laïi ngöôøi Kitoâ giaùo coi ngaøy thöù nhaát trong tuaàn nhö ngaøy Chuùa Gieâsu soáng laïi, ngaøy naøy Thieân Chuùa hoaøn taát coâng trình taùi taïo vuõ truï vaø con ngöôøi vaø vieäc tham döï vaøo pheùp Thaùnh Theå laø thoâng hieäp vaøo keát quaû cuûa söï taùi taïo aáy.