Đường đi của Thánh Thần

(Lc 4,16-22a)

Giuse Vũ duy Thống, Gm Phụ tá

Lần đầu tiên tôi gặp mặt Đức Hồng Y (ĐHY) FX. Nguyễn Văn Thuận là vào hạ tuần tháng 10 năm 1993, dịp Khánh nhật Truyền giáo, khi ĐHY từ Rôma qua Paris giảng lễ, và lúc ấy mấy anh em linh mục Sàigòn chúng tôi mới chân ướt chân ráo đến Paris để sống cảnh bút nghiên học hành. Nơi gặp là nhà thờ St. Ferdinand des Termes. Cha con gặp nhau vui mừng. Sau lễ, một người chúng tôi nói với ĐHY rằng: Đức Cha (ĐC) là cha chúng con, thế mà từ 18 năm nay chúng con mới được gặp mặt; chúng con là người nhà của ĐC, tưởng rằng chỉ 10 bước chân là đã đến gần, nào ngờ phải bay cả 10 ngàn cây số mới được nhìn thấy. Nghe xong, ngài bảo: Chúa cứ thích vẽ thẳng bằng những đường cong như thế. Đó là ý Chúa, đó là Đường Đi của Thánh Thần (ĐĐTT). Và cha con cùng cười vui vẻ.

Lễ xong, chia tay. Nhưng trên đường về tôi miên man nghĩ tới ĐĐTT, một nẻo đường thẳng cong khó hiểu diệu kỳ, để rồi hôm nay, nhân dịp lễ phát tang cầu nguyện cho ngài, xin dựa trên bài Phúc Âm (PÂ) mà gợi lên đôi điều suy niệm về Đường Đi ấy của Thánh Thần (TT).

1. ĐĐTT là nẻo đường lắm bất ngờ. Trình thuật PÂ hôm nay thật đẹp. Việc một thanh niên đi xa trở lại thăm nhà là chuyện bình thường như việt kiều về thăm quê hương, như người cư ngụ tỉnh xa về thăm mồ mả ông bà. Tâm tình là thế và hương quê cũng là thế. Chuyện bình thường. Thế rồi, người thanh niên ấy trong ngày sabbat lên đọc sách thánh trong hội đường theo truyền thống tôn giáo, cũng là chuyện bình thường. Trong xã hội do thái, thanh nữ mà làm việc tôn giáo mới là chuyện bất thường. Và khi trang thanh niên ấy giải thích Thánh Kinh (TK) bằng ngôn ngữ thời đại cho cả hội đường lắng nghe thì chẳng có ai phản đối gì cả. Xem ra mọi chuyện đều bình thường.

Nhưng đọc và giải thích sách thánh theo kiểu Chúa Giêsu (CG) thì quả thật chẳng bình thường chút nào, nếu không muốn nói là hoàn toàn bất ngờ. Bất ngờ trước hết là tình cờ gặp đoạn sách Isaia phù hợp, bất ngờ kế tiếp là nhập vai ngọt ngào trong ngôi thứ nhất số ít "TT Chúa ngự trên tôi", và bất ngờ hơn cả chính là tính hiện thực và hiệu quả của Lời mà ngoài CG không ai có đủ bản lãnh để tuyên ngôn. "Hôm nay lời TK các ngươi vừa nghe đã được ứng nghiệm".

Vâng. Đó là ĐĐTT, một nẻo đường con người không ngờ trước được, và dù có ngờ được đi nữa cũng chẳng thể ngờ tới cùng được. TT ngự trên CG và từ những việc rất đỗi bình thường của nhịp sống, đã đặt CG nên như điểm bất ngờ cho hết mọi người.

Năm 1967, khi Công Đồng (CĐ) Vatican 2 vừa kết thúc, Tòa Thánh bổ nhiệm một Giám mục Việt Nam cho Giáo Phận (GP) Nha Trang. Đó là chuyện bình thường. Nhưng khi biết Tân Giám mục là ĐC FX Nguyễn Văn Thuận, mới 39 tuổi, số tuổi trẻ kỷ lục đến nay chưa bị phá vỡ của HĐGMVN, và khẩu hiệu của ngài, thay vì là một lời TK lại là những chữ khởi đầu của Hiến chế Mục vụ về Giáo Hội (GH) trong thế giới hôm nay, thì rõ ràng là một chuyện bất ngờ. Thiết nghĩ đó là ĐĐTT, nẻo đường bất ngờ đầy 'vui mừng và hy vọng'.

2. ĐĐTT là nẻo đường không dễ. PÂ kể: CG được TT xức dầu (XD), nhưng một cách hữu hình, người ta chẳng nhìn thấy TT ở đâu và dầu thánh ở đâu cả. Thế nên các nhà chú giải tha hồ mà đoán: kẻ bảo TT là dầu thánh; người cho TT chính là hành vi XD. Nhưng kiểu giải thích nào cũng dẫn đến kết luận quan trọng: TT ngự trên ai thì Ngài XD cho người ấy, hay ai đã được TT ngự xuống, người ấy được XD để gọi là Kitô nghĩa là được TT XD.

CG được gọi là Kitô chính là do việc TT XD này, nhưng chuyển đổi từ Giêsu thành Kitô đâu đơn thuần là việc xảy ra trong khuôn khổ của Danh xưng. Ngày nay, Danh xưng kép Giêsu-Kitô đã trở thành quen thuộc trong lòng tin và kinh nguyện, nên người ta không thấy vấn đề, nhưng ở thượng nguồn đức tin công giáo, đây là chuyện không dễ. Được gọi Kitô là đã trải qua mầu nhiệm Tử nạn và Phục Sinh; cũng thế, được TT XD là được xô đẩy vào cuộc tự hạ trong thầm lặng khổ đau, là được báo trước phải chấp nhận thân phận của hạt lúa, muốn sinh bông kết trái phải chịu vùi chôn quên lãng. Như CG trên đường Thánh giá.

Được TT XD để đi vào thầm lặng, một nẻo đường không dễ.

Trong đời ĐHY FX, năm 1975 là năm ghi dấu mối liên hệ đặc biệt với GP Thành phố này, không chỉ bằng tình cảm tự nhiên vốn có, mà còn bằng Giáo luật hẳn hiên, nhưng cũng chính từ thời điểm đó, ngài đã được TT XD để bước vào cuộc phiêu lưu mới với những thách thức mới không phải bằng cân não, mà nhất thiết bằng tấm lòng tin yêu hy vọng. Được bổ nhiệm làm GM phó với quyền kế vị cho Tổng GP này, dư luận bấy giờ cho là được 'bước lên', nhưng bản thân ngài sau này lại nghiệm hơn ai hết đó là cuộc 'bước xuống' thật dài và thật sâu, mà nếu không có TT XD tăng lực, khó lòng có thể kinh qua trong an bình hồn xác. Nếu xa GP của mình là nỗi đau lớn nhất của đời mục tử, thì phải xem sự chia cách của Đức TGM phó với đoàn chiên nơi đây là một thử thách đắng cay nghiệt nga õ. Đường TT là đường không dễ, lối TT chẳng thể bước theo nếu không có Dầu sức mạnh.

3. ĐĐTT là nẻo đường chẳng giống ai. Đọc bài PÂ hôm nay, ta thấy CG thật đĩnh đạc, không phải thứ đĩnh đạc của nhà diễn thuyết trước công chúng, mà là thứ đĩnh đạc của người được sai đi lên đường sứ mạng, đem Tin Mừng (TM) giới thiệu cho người ta biết, lấy TM đề nghị cho người ta sống và dùng ánh sáng TM giải thoát cho những cảnh đời tối tăm bẩn chật nghèo hèn. Để cuối cùng, đời Ngài trở thành TM sống động đem lại hiệu quả cứu độ cho cả muôn dân.

Đó là đường sứ mạng của những kẻ được sai đi. Đầy bất trắc hiểm nghèo, nhưng kết quả vượt xa dự kiến. Chuyện TT làm chẳng giống ai, gây chưng hửng cho hết mọi người. Khi CG nói với thính giả trong hội đường do thái rằng Ngài được TT sai đi, thì cũng là lúc Ngài cho thấy ĐĐTT thật khác lạ. Ai đã đón nhận TT thì người ấy không thể sống như cũ được nữa. Phải lên đường, phải làm vinh Danh Chúa bằng đời sống của mình, cho dẫu đời sống ấy không bao giờ mình ước định được. Vì TT là Đấng được sai đến với nhân loại, nên ai được TT đụng chạm đến, họ cũng được thông chia sứ mạng sai đi của TT, và từ đó họ chỉ thực sự hạnh phúc khi chu toàn sứ mạng được sai đi này.

Năm 1991 là thời điểm khó khăn đối với ĐHY FX, vì phải vĩnh viễn xa quê, nhưng rời xa quê nhà, thật lạ lùng trong tinh thần sai đi của TT, lại là điều kiện không giống ai để ngài có thể hiện diện cho thế giới công giáo một cách rộng đẹp hơn, hiệu quả hơn và cũng vinh dự hơn. Thật vậy, được Đức Gioan Phaolô II đón đến làm việc tại giáo triều, ban đầu trong tư cách là thành viên, sau đó được đặt làm phó chủ tịch (94), rồi được bổ nhiệm làm chủ tịch của Hội đồng Tòa thánh Công lý và Hòa bình (98), cuối cùng được trao mũ Hồng Y năm 2001. ĐĐTT thật chẳng giống ai. Khi con người bước xuống đất đen như vào ngõ cụt trắng tay, thì TT lại có cách của Ngài để vực dậy nâng cao và sai đi loan báo TM.

Tóm lại, suy niệm về ĐĐTT trên cuộc đời CG để rọi sáng trên đời sống của ĐHY FX nhân dịp lễ phát tang GP cầu cho ngài hôm nay, chỉ là một cách đọc tác động của TT trên bất cứ đời ai. Ngày xưa trên đời CG, hôm qua trên đời ĐHY FX, và hôm nay trên đời sống của mỗi chúng ta. ĐĐTT, đó là nẻo đường "ba không": không ngờ, không dễ, không giống ai. Nhưng đó cũng là đường đi "ba có": có kiên định, có hy vọng, có vui mừng. Chính ĐHY FX trong bài giảng cuối cùng cho Đức Thánh Cha và Giáo triều Mùa Chay năm thánh 2000 cũng đã nói lên điều này. Ngài tuyên xưng Giáo hội có năm đặc tính là: duy nhất, thánh thiện, công giáo, tông truyền và vui tươi.

Lần cuối cùng tôi gặp mặt ĐHY FX là ngày 14/03/2002 tức là 6 tháng trước đây, khi đi họp khoáng đại Hội đồng Tòa thánh về Văn hóa. ăn trưa với ngài, câu chuyện trải ra nhiều đề tài, nhưng điều ngài thao thức hơn cả không phải về sức khỏe, dù bấy giờ ngài khá yếu, nhưng về nhân sự của GH Công giáo VN và cho Công giáo VN. Trong mắt nhìn của tôi, ngài là hiện thân của niềm hy vọng (HV): HV cho đất nước VN được thịnh vượng, HV cho con người VN được hạnh phúc và HV cho Giáo hội VN được đóng góp hơn nữa với Hội thánh năm châu.

Cử hành lễ Phát Tang hôm nay chính là cầu nguyện với ĐHY trong "vui mừng và hy vọng", là cầu nguyện cho ĐHY được an nghỉ trong "công lý và hòa bình", và xin ĐHY cũng cầu cho GP nhà được vững bước trên ĐĐTT. Amen.